२१, जेठ २०८३
बाँके जिल्लामा ठूलो संख्यामा बालविकास केन्द्र तथा विद्यालय सञ्चालनमा रहे पनि शिक्षक दरबन्दीको अभाव, सीमित बजेट र कमजोर भौतिक पूर्वाधारका कारण शिक्षा क्षेत्रले विभिन्न चुनौती सामना गरिरहेको छ। सरोकारवालाहरूका अनुसार विद्यालयको पहुँच विस्तार भए पनि गुणस्तरीय शिक्षा सुनिश्चित गर्न आवश्यक स्रोतसाधन अझै पर्याप्त हुन सकेको छैन।
शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ बाँकेको तथ्यांकअनुसार जिल्लाका आठवटै स्थानीय तहमा विद्यालयमा आधारित ५०० र समुदायमा आधारित ८४ गरी कुल ५८४ बालविकास केन्द्र सञ्चालनमा छन्। नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका, कोहलपुर नगरपालिका, राप्तीसोनारी गाउँपालिका, बैजनाथ गाउँपालिका, खजुरा गाउँपालिका, जानकी गाउँपालिका, डुडुवा गाउँपालिका र नरैनापुर गाउँपालिकामा बालविकास केन्द्रहरूको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको छ।
जिल्लाभर २५१ वटा आधारभूत तथा माध्यमिक विद्यालय र १३५ वटा धार्मिक विद्यालय सञ्चालनमा रहेका छन्। कक्षा १ देखि ५, १ देखि ८, १ देखि १० तथा १ देखि १२ सम्मका विद्यालयहरूले शैक्षिक सेवा प्रदान गरिरहेका छन्। विद्यालयको संख्या पर्याप्त देखिए पनि शिक्षक व्यवस्थापन, भौतिक पूर्वाधार विकास र आर्थिक स्रोतको अभावले शिक्षण सिकाइ प्रक्रियामा प्रभाव पारिरहेको छ।
तथ्यांकअनुसार प्राथमिक तहमा ५९० जना बालविकास शिक्षक कार्यरत छन्। स्थायी शिक्षकतर्फ प्रथम श्रेणीका १९, द्वितीय श्रेणीका २६६ र तृतीय श्रेणीका ४७७ जना रहेका छन्। यसका अतिरिक्त राहत, अस्थायी तथा स्थानीय तहको अनुदानमा कार्यरत सयौं शिक्षकले विद्यालयमा पठनपाठन गराइरहेका छन्।
निम्न माध्यमिक तहमा पनि राहत, संघीय अनुदान, पालिका अनुदान तथा स्वयंसेवक शिक्षकहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको छ। माध्यमिक तहमा भने स्थायी शिक्षक दरबन्दी सीमित छ। उपलब्ध तथ्यांकअनुसार प्रथम श्रेणीका ३, द्वितीय श्रेणीका २३ र तृतीय श्रेणीका १२४ जना स्थायी शिक्षक मात्रै कार्यरत छन्। उच्च माध्यमिक तहमा समेत दरबन्दी न्यून हुँदा अधिकांश शैक्षिक गतिविधि अनुदान तथा अस्थायी शिक्षककै भरमा सञ्चालन भइरहेको अवस्था छ।
शिक्षा क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार गुणस्तरीय शिक्षा सुनिश्चित गर्न पर्याप्त बजेट, आवश्यकता अनुसार शिक्षक दरबन्दी, आधुनिक शिक्षण पूर्वाधार र विद्यालय सञ्चालनका लागि नियमित आर्थिक स्रोत अपरिहार्य छन्। उनीहरूका अनुसार शिक्षक व्यवस्थापन र पूर्वाधार सुधारबिना शैक्षिक गुणस्तरमा अपेक्षित सुधार ल्याउन कठिन हुनेछ।
सीमित स्रोतसाधनका बाबजुद बाँकेका सामुदायिक विद्यालयहरूले शिक्षाको पहुँच विस्तार र विद्यार्थीलाई पठनपाठनको अवसर उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। तर दीर्घकालीन रूपमा शिक्षा क्षेत्रलाई सुदृढ बनाउन संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारबीच प्रभावकारी समन्वय, लगानी वृद्धि तथा योजनाबद्ध कार्यान्वयन आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरूको निष्कर्ष छ। शिक्षा क्षेत्रमा देखिएका संरचनागत समस्याको समाधान गर्दै गुणस्तरीय र समावेशी शिक्षातर्फ अघि बढ्नु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता बनेको छ।