बाँके,२५ असोज ।
नेपालगञ्ज भन्सार नाका पछिल्लो समय आयातसँगै निर्यात व्यापारका लागि पनि महत्वपूर्ण नाकाका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। नेपाली उत्पादनको भारतीय बजारमा पहुँच विस्तार हुँदै जाँदा यस नाकाबाट हुने निर्यात कारोबारमा वृद्धि देखिएको हो। तर, विशेषगरी जडीबुटी तथा कच्चा पदार्थ निर्यातका लागि आवश्यक गुणस्तर परीक्षण, प्रमाणीकरण र क्वारेन्टाइन प्रक्रियामा देखिएका समस्याले निर्यातको सम्भावनालाई पूर्ण रूपमा उपयोग गर्न चुनौती थपेको छ।
नेपालगञ्ज भन्सार कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा यस नाकाबाट भारततर्फ तीन अर्ब २० करोड ४२ लाख रुपैयाँ बराबरका वस्तु निर्यात भएकामा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बढेर तीन अर्ब ५१ करोड १० लाख रुपैयाँ पुगेको छ। एक वर्षको अवधिमा निर्यात ३० करोड ६८ लाख रुपैयाँले बढेको हो। यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा करिब ९ दशमलव ५८ प्रतिशतको वृद्धि हो।
नेपालगञ्ज नाका हुँदै भारततर्फ मुख्यगरी खोटो, रोजिन, जडीबुटी, खयर, तार्पिनको तेल, टायल, पिना, रिठा, प्लाइउड र अदुवालगायतका वस्तु निर्यात हुँदै आएका छन्। यी वस्तुको निर्यातमा देखिएको वृद्धिले नेपाली उत्पादनका लागि भारतीय बजारमा सम्भावना विस्तार हुँदै गएको संकेत गरेको छ। स्वदेशमा उत्पादित वस्तुले भारतीय बजारमा स्थान पाउन थालेसँगै स्थानीय व्यवसायीमा समेत निर्यात व्यापारप्रति उत्साह बढेको छ।
नेपालगञ्ज भन्सार कार्यालयका प्रमुख जनार्दनप्रसाद शर्माका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को तुलनामा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा यस नाकाबाट हुने निर्यात कारोबारमा वृद्धि भएको छ। निर्यात व्यापारको विस्तारले नेपालगञ्ज नाकाको व्यावसायिक महत्व बढाउनुका साथै समग्र व्यापारिक गतिविधिमा समेत सकारात्मक प्रभाव पारेको छ।
निर्यात कारोबारसँगै नेपालगञ्ज भन्सार कार्यालयको राजस्व संकलनमा पनि वृद्धि देखिएको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को साउन र भदौ महिनामा दुई अर्ब ८१ करोड ५८ लाख रुपैयाँ राजस्व संकलन भएकामा चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को सोही अवधिमा बढेर तीन अर्ब ३४ करोड ७५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यसअनुसार दुई महिनाको अवधिमा भन्सार राजस्व ५३ करोड १७ लाख रुपैयाँले बढेको हो।
यद्यपि, निर्यात व्यापार विस्तारको सम्भावना रहे पनि जडीबुटीजन्य वस्तुको निर्यातमा विभिन्न प्रक्रियागत समस्या कायम छन्। नेपालगञ्ज नाकाबाट जडीबुटी निर्यात हुँदै आए पनि भारतको प्लान्ट क्वारेन्टाइन सूचीमा केही जडीबुटी तथा कच्चा पदार्थ सूचीकृत नभएका कारण निर्यातका क्रममा समस्या हुने गरेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ। आवश्यक कागजात, परीक्षण तथा प्रमाणीकरण प्रक्रिया सहज नहुँदा निर्यातको अवसर हुँदाहुँदै पनि व्यवसायीले कठिनाइ भोग्नुपरेको छ।
नेपाल जडीबुटी व्यवसायी संघ बाँकेका अध्यक्ष टङ्कप्रसाद शर्माका अनुसार जडीबुटीको गुणस्तर सुधारसँगै आवश्यक प्रमाणीकरण र परीक्षणको व्यवस्था सहज बनाउन सके निर्यात अझै बढाउन सकिने सम्भावना छ। जडीबुटीको पहिचान, गुणस्तर परीक्षण र क्वारेन्टाइनसम्बन्धी प्रक्रिया व्यवस्थित गर्न सके नेपाली उत्पादनलाई भारतीय बजारमा प्रतिस्पर्धी बनाउन सहयोग पुग्ने उहाँको भनाइ छ।
नेपालमा जडीबुटी तथा अन्य कच्चा पदार्थको उपलब्धता रहे पनि तिनलाई प्रशोधन गरी उच्च मूल्यका उत्पादनका रूपमा बजारमा पुर्‍याउने उद्योग तथा पूर्वाधारको विस्तार आवश्यक देखिएको छ। कच्चा पदार्थकै रूपमा निर्यात गर्नुभन्दा स्वदेशमै प्रशोधन, प्याकेजिङ र गुणस्तर प्रमाणीकरण गरेर निर्यात गर्न सके उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धि हुनुका साथै रोजगारी सिर्जना र स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालगञ्ज नाकाबाट निर्यात व्यापारमा देखिएको वृद्धि नेपाली उत्पादनको बजार विस्तारका लागि सकारात्मक संकेत हो। तर, निर्यातको दायरा फराकिलो बनाउन उत्पादन, प्रशोधन, गुणस्तर परीक्षण, प्रमाणीकरण र बजार व्यवस्थापनलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउन आवश्यक छ। विशेषगरी जडीबुटी निर्यातमा देखिएका नीतिगत तथा प्रक्रियागत अवरोध हटाउँदै स्वदेशी प्रशोधन उद्योगलाई प्रोत्साहन गर्न सके नेपालगञ्ज नाका विदेशी मुद्रा आर्जन, रोजगारी सिर्जना र व्यापार सन्तुलन सुधारको महत्वपूर्ण माध्यम बन्न सक्ने देखिन्छ।